بصیر

تنها کسانی مردانه می میرند که مردانه زیسته باشند. سید مرتضی آوینی(ره)

پژواک . بیت‏المال و اموال عمومی . قسمت اول
ساعت ۱٢:٠۳ ‎ق.ظ روز ٢٧ آبان ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: دین ، مترو

پژواک . بیت‏المال و اموال عمومی . قسمت اول 

همانگونه که در سخن نخست وبلاگ ذکر شد بنای بصیر تبیین تعارض و تناقض رفتار و عملکرد تیم مدیریتی شرکت با اصول و ارزش‏های دینی و انقلابی و کاهش آسیب‏های وارده به مبانی اعتقادی تعداد زیادی از دوستان، متأثر از استفاده شدید تیم حاکم از نمادهای دینی و انقلابی و رفتارهای ... است. هدف بیان این مطلب است که به قول متفکر بزرگ اسلامی مرحوم سید جمال‏الدین اسدآبادی:

 "الاسلام شیء و المسلمون شیء"


 

در این قسمت قصد آن است تا به اختصار مفهوم بیت‏المال بیان؛ اهمیت و جایگاه اموال عمومی و نحوه مصرف آن در مبانی و مفاهیم دینی ارائه گردد. انشاالله اگر عمری برای ما و این وبلاگ باقی بود در قسمت‏های بعد مصادیقی از تعارض عملکرد جاری با این مبانی بیان خواهد شد.

بیت‏المال یا اموال عمومی در اصطلاح دینی و حقوقی عبارت است از اموال و دارایی‏هایی که متعلق به عموم مردم بوده فرد یا افراد خاصی در آن اموال حقوق انحصاری ندارند. در واقع دارای مفهومی مقابل اموال خصوصی و مالکیت شخصی است. وجه تمایز این نهاد حقوقی و شرعی با سایر اموال و دارایی‏ها در مالکیت و نحوه استفاده از آن است. خلاف اموال خصوصی که بر اساس قاعده "الناس مسلطون علی اموالهم" متصرف و مالک بر آن تصرف مطلق (البته در حدود قواعد و نظم عمومی) دارد، در بیت‏المال احدی خارج از حدود و ثغور شرعی و قانونی حق دخل و تصرف در آن را به نفع خود یا دیگران ندارد. حتی فراتر از آن، صَرف بیت‏المال در راه منفعت عمومی خارج از حدود و جواز شرعی و قانونی نیز ممنوع بوده و برای اجرای صحیح آن در فقه و قانون ضمانت‏های اجرای خاصی پیش‏بینی شده است.

بیت‏المال در حکومت اسلامی از چنان جایگاه بالایی برخوردار است که بسیاری از احادیث و روایات معصومین به این موضوع اختصاص یافته است. شاخص‏ترین این روایات به امیرالمومنین علی(ع) اختصاص دارد. آن حضرت در غالب نامه‏ها، فرمان‏ها و خطابه‏های خود به تشریح نهاد بیت‏المال، موارد و محل مصرف، کنترل و نظارت دقیق بر نحوه مصرف، انذار از حیف و میل و مصرف در موارد غیر تعیین شده آن و النهایه مجازات شدید خاطیان و متخلفان از این حدود و ثغور پرداخته است.

معروف‏ترین آنها عبارتند از بخشی از نامه آن حضرت به مالک‏اشتر و نامه‏های ایشان به اشعث بن قیس فرماندار آذربایجان، مصقلة به هبیره شیبانی فرماندار فیروزآباد فارس، زیادبن ابیه، جانشین عبدالله‏بن عباس والى بصره و ...

البته اگر هیچ کدام از این نامه‏ها، فرمان‏ها و خطابه‏های آن حضرت هم نبود داستان برخورد آن حضرت با برادر نابینایش عقیل به تنهایی برای بیان اهمیت بیت‏المال کافی بود.

در نظام اسلامی ما نیز امام راحل و مقام معظم رهبری با تأسی از حضرت علی(ع)، در کلام و سیره خود همواره تاکید بر این موضوع داشته و دارند.

در خاتمه این قسمت جهت تیمم و تبرک یکی از توصیه‏های حضرت علی(ع) به کارگزاران حکومت در باب اهمیت بیت‏المال بیان می‏گردد.:

«أَدِقُّوا أَقْلَامَکُمْ وَ قَارِبُوا بَیْنَ سُطُورِکُمْ- وَ احْذِفُوا عَنِّی فُضُولَکُمْ- وَ اقْصِدُوا قَصْدَ الْمَعَانِی- وَ إِیَّاکُمْ وَ الْإِکْثَارَ- فَإِنَّ أَمْوَالَ الْمُسْلِمِینَ لَا تَحْتَمِلُ الْإِضْرَارَ»

«نوک قلم‌هایتان را ریز کنید، و سطرها را به هم نزدیک بنویسید، حرف‏هاى اضافى را کنار بگذارید، و تنها تعادل و رسایى معنى را در نظر بگیرید، و از ولخرجى و زیاده‌روى بپرهیزید، که بیت‏المال تحمل زیان را ندارد.»

حال ما رفتار و عمل خود را با این توصیه آن حضرت مواجه نموده و ببینیم که آیا از اینکه خود را شیعه آن حضرت می‏نامیم، شرمسار نخواهیم بود! چه رسد به اینکه علم ولایتمداری و رهروی ایشان را برافرازیم

...  ادامه دارد