بصیر

تنها کسانی مردانه می میرند که مردانه زیسته باشند. سید مرتضی آوینی(ره)

آسیب‏‏‏‏‏‏‏‎‏شناسی دستگاه نظارتی سازمان‏. قسمت اول
ساعت ٧:٢٥ ‎ب.ظ روز ٤ اسفند ۱۳٩٢  کلمات کلیدی: مدیران شهرداری ، نظارت و بازرسی ، قلی‎ها ، خیانت مسئولان

آسیب‏‎شناسی دستگاه نظارتی سازمان‏. قسمت اول

نظارت بر افراد و سازمان‏‎ها از زمان تأسیس نهادهای اجتماعی همواره به عنوان یکی از اساسی‎‏ترین برنامه‏‎های حاکمان و اداره‎‏کنندگان نهادهای مختلف اجتماعی بوده است. با توسعه و پیشرفت بشر در عرصه‏‎های گوناگون اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و سایر عرصه‏‎ها، نقش نظارت پررنگ‏‎تر و حساس‏‎تر شده است. اهمیت وجود دستگاه‏‎های نظارتی از قرن‎‏ها پیش در تمامی نظام‏‎ها به عنوان ضامن سلامت و بقای آن نظام‏‎ها مورد توجه بوده به شکلی که حتی نمی‎توان یک موردِ نقض در این خصوص ارائه نمود.

در نظام حقوقی و اجتماعی اسلام به امر نظارت توجه خاصی شده است. اهمیت بازرسی و نظارت در اسلام به اندازه‎‏ای است که از نهاد نظارت در منابع دینی به عنوان عیون یا چشم‎‏های حکومت اسلامی یاد شده است.


بر تارَک معارف دینیِ ما در حوزه نظارت و بازرسی، سخنان گهربار حضرت علی(ع) به عنوان راه‏‎کار حیاتی، پویا و فناناپذیر می‏‎درخشد. موضوع نظارت و بازرسی بر رفتار کارگزاران و مدیران برای آن حضرت از چنان اهمیتی برخوردار است که تنها در نهج‏‎البلاغه، الفاظ نظارت و بازرسی 143 بار تکرار شده است.

به تبع این الزام غیرقابل انکار و توصیه‏‎های پیشوایان دینی ما، موضوع نظارت در نظام اسلامی ما همواره مورد توجه قانون‏‎گذاران بوده است. تأسیس نهادهای نظارتی متعدد در ساختار حاکمیتی به منظور صیانت و حراست از سلامت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، اداری و ... در نظام اسلامی مبیّن این موضوع است.

در رأس این نهادها و سازمان‎‏ها، دستگاه‏‎هایی مانند سازمان بازرسی کل کشور و وزارت اطلاعات قرار دارند. اما وظیفه نظارت مستمر و مستقیم بر روند اجرای صحیح امور در کلیه سازمان‏‎ها و دستگاه‏‎ها، بر اساس قوانین و مقررات جاری بر عهده نهادی به نام حراست است که بر مبنای قانون حراست مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام در تاریخ 12/2/1368 و آیین‎‏نامه اجرایی آن به تاریخ 22/10/1370 در کلیه دستگاه‏‎های مشمول این قانون تشکیل شده است.

برای حراست در کلیه‏ سازمان‏‎ها از سویی اهداف کلان و راهبردی و از سوی دیگر اهداف عملیاتی و اجرایی تعریف شده است. مدیران حراست سازمان‏‎ها مکلف به اجرای صحیح این اهداف و شرح وظایف محوّله تحت نظارت و مدیریتِ سازمان حراست کل کشور و وزارت اطلاعات می‎‏باشند.

از جمله اهداف و وظایف مهم و حساسی که قانون‏‎گذار برای صیانت از انقلاب و اهداف و آرمان‏‎های سیاسی و اقتصادی آن در نظر گرفته است عبارت است از نقش واسطه‏‎ای و مُخبرانه مجموعه حراست در سازمان‏‎ها، به منظور اِخبار و گزارش از تخلّفات، سوء جریان و فسادهای مالی، مدیریتی و اقتصادی به نهادها و سازمان‏‎های عالیه نظارتیِ نظام مانند سازمان بازرسی کل کشور و وزارت اطلاعات.

از جمله آن می‏توان به وظایف مندرج در قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور و قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد اشاره نمود که در آن قانون‏‎گذار برای مدیرانِ خاطی و تارِکِ وظیفه حراست و بازرسیِ سازمان‏‎ها، مجازات مندرج در ماده 606 قانون مجازات اسلامی را به عنوان ضمانت اجرای این قوانین در نظر گرفته است.

در واقع مجموعه حراست در هر سازمانی چشم بینای نظام و ضامن سلامت آن است. بر همین اساس است که در انتخاب مدیران حراست در سازمان‎‏ها می‎‏بایست این فراز از کلام نورانی حضرت علی(ع) نصب‎‏العین قرار گیرد که: وَ ابْعَثِ الْعُیُونَ مِنْ اَهْلِ الصِّدْقِ وَ الْوَفاءِ. یا شاخصه‏‎هایی مانند امانت‏‎داری و حق‏‎گویی، خداترسی و فروتنی، عدم دلبستگی به دنیا و تعلقات آن، تقوی و عدل و انصاف به منظور پرهیز از مداخله منازعات و تصفیه‎‏حساب‎‏های شخصی، در مقام و قدرت خود و سوء استفاده از آن.

با رعایت و عمل به این شاخصه‎‏‏هاست که می‏‎توان مدیران و کارکنان حراست در هر سازمانی را به عنوان چشم بینای نظام دانست و با خیالی آسوده هیچ نگرانی بابت حفظ سلامت آن سازمان و صیانت از قوانین و مقررات در آن مجموعه نداشت.

یکی از اساس‏ی‎ترین و مهم‏‎ترین شاخصه موفقیت مدیران و کارکنان حراست در سازمان‏‎ها در انجام وظایف قانونی خود، استقلال و عدم وابستگی به مدیران ارشد آن سازمان است. عقلایی و منطقی بودن این شاخصه به قدری عیان و شفّاف است که تشریح آن، مصداقِ توضیحِ واضحات است. در واقع انتظار انجام تکلیف و تعهد قانونی و برخوردِ با تخلف و سوءجریانِ مدیریتِ سازمان، از مدیر و مجموعه حراستِ وابسته به مدیر آن سازمان، انتظاری تحقق نیافتنی و غیرمعقول است.

به نظر ما و بر اساس مشاهداتِ عینی و انکارناپذیرِ اطرافمان، همین آفت و آسیب جدّی طی ایام ماضی، بزرگ‎ترین آسیب را به ساختارِ حراست وارد نموده است. متاسفانه همین وابستگی و عدم وجود بخش قابل توجهی از شاخصه‎‏های فوق‏‎الذکر - که به گواه اسناد موجود انکار آن تحت هیچ شرایطی امکان‎‏پذیر نیست- آسیب‏‎های فراوانی را به سازمان ما وارد نموده و موجبات سلب اعتمادِ خیل عظیمی از شاهدان و ناظران را فراهم آورده است.

موجب رفع نگرانی و خشنودی شاهدان و ناظران خواهد بود که مجموعه‎‏های نظارتی شرکت بهره‎‏برداری - که می‎‏بایست همانند چشم بینای نظام و انقلاب موجبات صیانت، حفظ و حراست از سلامتِ سازمان را فراهم می‏‎آوردند -  اگر مدّعای ما را منطبق بر واقع نمی‎‏دانند بفرمایند طی دو سال و نیم گذشته در برابر حجم وسیع و گسترده جرائم، تخلّفات و فسادهای خرد و کلان، سازمان‎‏یافته و قاعده‎‏مند مجموعه مدیریتی سابق شرکت چه اقدامی انجام داده‎‏اند!!!