بصیر

تنها کسانی مردانه می میرند که مردانه زیسته باشند. سید مرتضی آوینی(ره)

نقش بیت‎المال در قیام سیدالشهدا
ساعت ٦:٥٦ ‎ب.ظ روز ۳٠ مهر ۱۳٩٤  کلمات کلیدی: امام حسین ، عبرت آموزی ، مفاسد اقتصادی ، بیت المال

نقش بیت‎المال در قیام سیدالشهدا

عاشورای 1436 و هزارو سیصد و هفتاد و پنجمین دهه‎ی محرم نیز با برپایی خیمه عزای سیدالشهدا و یاران باوفایش سپری شد. انشاءالله که عزاداری امسال ما همراه با معرفت به راه و هدف امام حسین(ع) بوده موجبات انقلابِ در عقاید و افکار ما را فراهم آورده باشد؛ عزاداری‎هامان در مسیر هماهنگی روح، عقاید و افکارمان با روح، عقیده و افکار حسینی بوده ذره‎ای از ایمان، تقوی، انسانیت، حرّیت، آزادگی، ایثار، ظلم‎ستیزی، ذلّت‎ناپذیری اباعبدالله در ما تبلور یافته و در یک کلام پس از عبور از دهه‎ی محرم، مشکی پوشیدن و عزاداری کردنمان منتجّ به هماهنگی‎مان با امام حسین(ع) و پیروی کردن از ایشان بوده ما را به سوی عمل در راه حسین(ع) بکشاند خصوصاً اینکه لزوم هماهنگی و عمل در راه سالار شهیدان بیش از آحاد جامعه برای مسئولان و متولّیان اداره جامعه، خصوصاً در عرصه‎های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور واجب و ضروری به نظر می‎رسد.


 

یکی از اهداف اصلی قیام سیدالشهدا که در بسیاری از خطابه‎های آن حضرت در مسیر حرکت ایشان از مدینه تا کربلا مستقیماً مورد توجه قرار گرفته موضوع بیت‎المال مسلمین است که متأسفانه عامدانه یا جاهلانه اهتمامی در خصوص بازگویی و ترویج آن صورت نمی‎پذیرد. اهمیت این موضوع از آنجا نمود پیدا می‎کند که عدم توجه به موضوع بیت‎المال و نگاه همراه با تسامح و تساهل به این موضوع در کشور ما موجبات بروز و نمود مشکلات فراوانی را فراهم آورده و انحرافات عظیمی در عرصه‎های مختلف ایجاد کرده است.

شکی وجود ندارد که هر نوع برداشت یا توزیع ناعادلانه از بیت‎المال قطعاً و یقیناً آن مال مورد برداشت را مصداقِ مال حرام ساخته بهره‎مندان و مصرف کنندگان آن اموال را خواسته یا ناخواسته حرام‎خوار؛ اشکال کار آن است که همواره و به راحتی از کنار این موضوع عبور می‎کنیم حال آنکه بر اساس مبانی فقهی و عقلی گردش و توزیع ثروت حرام و گسترش مصرف آن قطعاً از عوامل و اسباب اصلی انحراف در جامعه است. با کمال تأسف در ادبیات رایج جامعه ما حرام صرفاً در موضوعاتی چون بی‎حجابی یا بدحجابی، ماهواره، مشروبات الکلی و نحوه استفاده از اینترنت پرسرعت، سرویس‎های جدید ارتباطات و ... منحصر شده و امر به معروف و نهی از منکر نیز سازماندهی برای برخورد با این مصادیق؛ حال آنکه به گواه ادلّه‎ی متقنِ دینی و علمی بزرگترین منکر در وضع امروز جامعه ما اشاعه حرام‎خواری خصوصاً از نوع بیت‎المال آن است. به قول شاعر:

تو غرّه بدان مشو که مِی می‎نخوری

صد لقمه خوری که مِی غلام است آن را

حال به موضوع این مقاله بپردازیم و آن اینکه به گواه دلایل مستند ذیل یکی از اهداف مغفول مانده‎ی قیام سیدالشهدا موضوع بیت‎‎المال و نحوه توزیع یا برداشت از بیت‎المال است. از آغاز حرکت و قیام این موضوع از منطوق و مفهوم بسیاری از خطابه‎ها و نامه‎های ایشان قابل استنباط است. برای نمونه:

  • وصیت‎نامه امام که در آغاز حرکت از مدینه نوشته و به برادرشان محمدبن حنفیّه تحویل دادند مهم‎ترین و معتبرترین سند و بیانیّه در تشریح اهداف قیام ایشان است که اغلب ما مهم‎ترین بخش آن را به یاد داریم.

«این ماخرجت اشرا ولا بطلا ولا مفسدا ولا ظالما؛ انما خرجت بطلب‎الاصلاح فی امه جدی، ارید ان امر به بالمعروف و انهی عن‎المنکر و اسیر بسیره جدی و ابی علی‎بن ابی‎طالب علیه‎السلام».

حال فارغ از چرایی تأکید ایشان بر درج لفظ «اسیر بسیره ابی» در وصیت‎نامه -که عیناً مؤید موضوع همین مقاله است و به علت پرهیز از اطاله کلام از درج آن احتراز می‎گردد-، آیا جز این است که اساسی‎ترین و مهم‎ترین سیره امیرالمؤمنین علی(ع) -که اباعبدالله هدف از قیام خود را اجرای سیره پدر بزرگوارشان بیان فرمودند- در ایام حکومت و خلافتشان رعایت بیت‎المال و اموال عمومی و عدالت بوده و نام ایشان در طول تاریخ برای هر شنونده‎ای اعم از مسلمان و غیرمسلمان، شیعه یا سنّی تداعی کننده عدالت و بیت‎المال بوده نام و یادشان از این مفاهیم تفکیک‎ناپذیر است؟

  • این بیان معروف سیدالشهدا در تعریف امر به معروف و نهى از منکر که: «امر به معروف و نهى از منکر یعنی دعوت به اسلام، بازگرداندن حقوق به ناحق گرفته شده، ستیز با ستمگر و تقسیم ثروتهاى عمومى و غنایم بر موازین اسلام ...»
  • مضمون سخنرانی‎ها و خطابه‎های متعدد آن حضرت در مسیر حرکت مکه تا کربلا و تشریح اهداف قیام که یکی از این اهداف اصلاح امور مربوط به بیت‎المال بوده است. برای نمونه فرازهای ذیل که در اکثر خطابه‎ها به عنوان اهداف قیام آمده است:

«بیت‎المال‌ مسلمین‌ را به‌ میل ‌شخصی‌ مصرف‌ می‎کنند»

«بیت‎المال مسلمانان را به خود اختصاص دادند و آنها را به ثروت‎هاى شخصى تبدیل کردند»

  • و از همه مهم‎تر و معروف‎تر که به عنوان اثر و بازخورد مصرف مال حرام که از مهم‎ترین مصادیق آن مصرف ناصحیح بیت‎المال در جامعه است همان فراز معروف سخنان امام حسین(ع) در روز عاشورا که علت عدم توجه کوفیان به سخنان برحق خود را اینگونه بیان داشتنند که: «چونکه شکم‎های شما از مال حرام انباشته شده است».

حسن ختام مطلب ما داستان معروفی از حضرت اباعبدالله‎الحسین(ع) در خصوص بیت‎المال است -سیره پدر بزرگوارشان که هدفشان از قیام اعلام شد-  که ابن ابی‎الحدید شارح بزرگ نهج‎البلاغه آن را نقل نموده و مورد استناد بسیاری از فقهای بزرگ شیعه قرار گرفته است. امید آنکه مورد توجه و عمل آن دسته‎ی زیادی از مسئولان جامعه‎ی ما قرار گیرد که برای خود در نحوه برخورد با بیت‎المال و اموال عمومی شأن و جایگاهی خاص و فراتر از شرع و قانون قائلند:

«معاویه از عقیل راجع به ماجرای آهن گداخته پرسید، عقیل گریان شد و گفت: من جریان دیگری از علی برای تو نقل می‎کنم. برای حسین مهمانی آمد و ایشان نانی خرید اما خورشتی نداشت؛ از این‎رو از قنبر خدمت‎کارشان درخواست نمود تا مقداری از عسل‎های موجود در خزانه را که از یمن آورده بودند برای پذیرایی از مهمان به ایشان دهد. قنبر مقداری عسل به ایشان داد.

بعد از آن، هنگامی که علی برای تقسیم عسل‎ها درب خزانه را باز نمود به قنبر گفت: احساس می‎کنم که این عسل‎ها دست خورده است!

قنبر گفت: بله ای امیر مؤمنان و جریان را برای آن‌حضرت نقل کرد.

علی خشمگین شد و فرمود: حسین را نزد من بیاورید!

بعد از آمدنشان به فرزندش رو کرد و فرمود: چه چیز سبب شد که قبل از آن‌که این عسل را در میان مسلمانان تقسیم نمایم از آن استفاده نمایی؟!

حسین عرضه داشت: من هدفم تصرف غاصبانه در عسل نبود و چون اطلاع داشتم که مقداری از این عسل سهم من نیز هست اقدام به این کار نمودم.

علی فرمود: پدرت فدایت شود! اگر چه تو نیز سهمی از این عسل داری اما حقّت این نبود قبل از آنکه دیگر مسلمانان از آن بهره‎برداری کنند در آن تصرّف نمایی. چون ما مسئول تقسیم بیت المال هستیم سزاوار نیست خود را بر دیگران مقدم نموده و قبل از دادن حق مردم در آن تصرف کنیم.

بعد از آن مبلغی را به قنبر داد و به او گفت: برو عسلی بهتر از این عسل بخر و بیاور».